Şu anda bu yazıyı okuyabildiğinize göre siz de bilgisayar kullanıyorsunuz ve
belki de hamilesiniz. Peki bilgisayar ekranı karşısında durmak veya çalışmak
bebeğinize ya da size zarar verir mi? 1970'lerin 2. yarısından itibaren
video display terminal adı verilen monitörler yaygın olarak kullanılmaya
başlandı. Internet ve bilgisayarların kullanımındaki son 5 yıldaki
inanılması güç artış bu teknolojik cihazları neredeyse yaşamımızın
vazgeçilmez bir parçası haline soktu. Şu anda sadece A.B.D'de 50 milyon
bilgisayar kullanıcısı olduğu, ve bunların en az yarısının üreme çağındaki
kadınlardan oluştuğu tahmin ediliyor. Gelecekte hemen her şeyin bilgisayar
yardımı ile yapılacağı düşünülürse konunun önemi daha belirginleşiyor.
1980'lerin başlarında yapılan çalışmalarda VDT'lerin ölçülebilir miktarlarda
X-ışını yaymadığı tespit edildi. VDTler X-ışını üretse bile bu ışının
doğumsal defek yaratacak kadar yüksek olmadığı, ve ışının terminal
tarafından absorbe edildiği fark edildi.
Daha sonraları gebelikleri esnasında VDT kullanan kadınlarda düşük ve doğum
defekleri bildirilmesi üzerine, bu terminallerin bazı eski televizyon
cihazları gibi zararlı olabilecek ışınlar yaydığı iddiaları ortalığı
karıştırdı.
Günümüzde bu tartışma hala daha devam etmektedir. Geçen yıllar içerisinde
teknoloji ve bilgilerdeki değişiklikler radyasyonun yanı sıra
elektromanyetik alan (EMA) kavramını literatüre kazandırmıştır. Elektrik
kabloları ve elektrikli cihazlar EMA yaratırlar. Radyasyondan farklı olarak
EMA hücrelerde ölüme yol açmaz, genlere hasar vermez ve uzunca bir süredir
güvenli olarak kabul edilirler.
A.B.D.'de bir yüksek gerilim hatlarına yakın bölgelerde yaşayan çocuklarda
lösemi başta olmak üzere bazı kanser türlerinin nerdeyse 2 misli fazal
görüldüğünün fark edilmesi dikkatleri yeniden bu konu üzerine çekmiştir.
EMA'ın gebelik üzerine etkilerini araştıran pek çok yapılmıştır ve bu
çalışmaların bir kısmı hala daha devam etmektedir. Bazı çalışmacılar
EMA'ların gebelik için büyük risk taşıdığına inanırken diğer bazı
çalışmacılar bunun tam aksini savunmaktadırlar.
Nielsen ve arkadaşları 6000'den fazla kadın üzerinde yaptıkları araştırmada
VDT kullanımı ile düşük doğum ağırlığı, erken doğum, ölü doğum ve yeni doğan
döneminde ölüm arasında herhangi bir ilişki olmadığını ortaya koymuşlardır
(1). Bramwell ve arkadaşları ise gebelikler esnasında VDT kullanan kadınları
tüm gebelikleri boyunca izlemiş ve yine gebelik üzerine herhangi bir olumsuz
etki saptamamışlardır. Yazarlar ayrıca VDT kullanımı ile infertilite
arasında da bir ilişki olmadığı sonucuna varmışlardır (2).Grajewski ise
telefon santrali operatörlerini incelemiş ve yine benzer bulgular elde
etmiştir. Ayrıca bu çalışmada VDT karşısında geçirilen süre ile de risk de
artış olmadığı ortaya konmuştur. Bütün mesaisini bilgisayar ekranı
karşısında geçiren kadınlarda bile olumsuz bir etki saptayamamışlardır (3).
Brandt ve arkadaşları ise Danimarka'da konjenital anomalili bebek dünyaya
getiren anneleri incelediklerinde monitör kullanımının konjenital anomali
riskini arttırmadığı sonucuna varmışlardır (4). Yine aynı çalışmacı başka
bir araştırmasında haftada 21 saatten fazla bilgisayar kullanan kadınlarda
gebe kalmak için geçen sürede anlamlı bir artış olduğunu, ancak bu sonucun
hatalı olabileceğini iddia etmektedir (5). Delpizzo 1984 ile 1992 yılları
arasında bu konuda yapılmış çalışmaları yeniden değerlendirdiğinde VDT'lerin
düşük ve çok düşük frekanslı elektromanyetik dalgalar yaydığını ve bu
dalgaların normal bir evde maruz kalınan EMA'dan daha fazla olmadığı
sonucuna varmıştır (6).Huuskonen ve arkadaşları ise gebe fareleri VDT'lerin
yaydığı miktarda elektromanyetik alana maruz bırakarak yaptıkları
çalışmalarında konjenital anomali oranlarında hiçbir artış olmadığını tespit
etmişlerdir (7).
VDT ve düşük
1991 yılında A.B.D. Ulusal Meslek Güvenliği ve Sağlığı Enstitüsü tarafından
yapılan oldukça geniş kapsamlı bir çalışma tüm gün boyunca VDT ile çalışan
kadınların, VDT ile temas etmeyen kadınlara göre düşük risklerinin daha
yüksek olmadığını ortaya koymuştur. Bu konuda yapılan diğer çalışmaların
çoğu da benzer sonuçlar vermiştir.
Yine bu çalışma VDT kullanıcıların evlerdekinden daha fazla elektromanyetik
enerjiye maruz kalmadıkları sonucunu çıkarmıştır. Şu an elimizde olan
veriler gebelikte bilgisayar monitörü kullanımının düşük riskini
arttırmadığı ve güvenli olduğu yönündedir.
VDT'e bağlı risk artışı olmamasına rağmen, bilgisayar kullanıcılarının
çoğunda ense, bilek, el ve omuz ağrıları mevcuttur. Yine bu kişilerde
gözlerde problemler ortaya çıkabilmektedir. Bu durum çoğu kişide stres
yaratmaktadır ve stres gebelik üzerinde olumsuz etkiye sahiptir.
Önlemler
VDT'lerin olumsuz etkileri saptanmamış olmakla birlikte, konunun spekülatif
olması önlem almayı uygun kılmaktadır. Bilgisayar kullanan gebe kadınların
hem x-ışınlarından hem de EMA'dan korunmak için ekrandan en az bir kol boyu
uzaklıkta çalışmaları önerilmektedir. Bu mesafe yaklaşık 50 santimetre
kadardır ve EMF ile radyasyonun gücü 50 santimden sonra kaybolmaktadır.
Bilgisayar ile çalışmaya bağlı psikolojik ve fizyolojik stres uygun şekilde
ayarlanan çalışma saatleri ve molalar ile azaltılabilir. Yine çalışma ortamı
ve masasının dizaynı stres azaltmakta etkilidir. Rahat koltuklar ve masalar,
belden destekleyici yastıklar yararlı olur.Uzun süre mola vermeden çalışmak
kaslarda gerginlik, tendonlarda ve bağlarda inflamasyon ve dolaşımda
bozukluğa yol açar. Bütün bunlar gebe kadında huzursuzluk yaratır. Uygun
zamanla da mola vermek şarttır. Bunun için 2 saatte bir 15 dakika ara vermek
yeterlidir. Ayağa kalkıp biraz dolaşmak ve gerinmek çoğu gebeye iyi gelir.
Bu amaçla yapılan baş ve boyun hareketleri ile omuzlar ve ayakları çevirmek
dolaşımı destekler.
Sonuç olarak bütün bu bilimsel verilerin ışığında, meslekleri gereği
bilgisayar kullanmak zorunda olan kadınların yukarıdaki önlemleri almak
kaydı ile gebelikleri süresince güvenle monitör karşısında
çalışabileceklerini ve bununla ilgili endişe duymalarının gereksiz olduğunu
söyleyebiliriz.
