OVULASYONU İNDUKSİYONU
Yapılacak olan tedavi ovulasyon olmamasının nedenine göre değişir.
Ovulasyon olmaması erken menopoza bağlı ise uygulanabilecek tedavi çok
sınırlıdır.Bu durumda menopoza bağlı kemik erimesi, vajinal kuruluk ve
benzer bulguları ortadan kaldırmak için östrojen ve progesteron tedavisi
uygulanır.
Hastada prolaktin (süt üretimini sağlayan hormon) düzeyi yüksek ise
bromokriptin tedavisi uygulanmalıdır.
Hastada tiroid hormonları gibi bazı hormonların eksikliği varsa bu hormonlar
takviye edilir. Çok zayıf olan kadınların tedaviye başlamadan önce kilo
almaları önerilir. Çok zayıf olan kadınlar genellikle düşük doğum ağırlıklı
bebekler doğurur. Beslenme yetersizliğine bağlı amenoresi olan kadınlarda
gebelik oranları düşüktür ve bu kadınlarda gebelik elde edildiğinde gelişme
geriliği olan bebekler doğar.
Diğer nedenlere bağlı ovulasyonun olmadığı durumlarda ilk seçilecek ilaç
klomifen sitrattır. Klomifen beyinden GnRH'un (cinsiyet hormonlarının
salınmasını uyaran hormon) salınmasını arttırır. GnRH'da hipofiz bezinden
FSH ve LH hormonlarının salınmasını arttırarak etki gösterir. FSH ve LH
sayesinde yumurtalıklarda folikül gelişimi başlar.
Klomifen sitrat 50 mg'lık tabletler halinde bulunur. Adetin 3 ile 5. günleri
arasında başlanan Klomifen tedavisi 5 gün sürer. Tedaviye günde 1 veya 2
tablet ile başlanır. Bu dozlarla yumurta gelişimi sağlanabiliyorsa tedaviye
gebelik elde edilene dek devam edilir.
Gebeliklerin çoğu
ilk altı ay içinde elde edilir. Hastaların %75'inde yumurta gelişimi
sağlanır ve klomifen sitrat ile yumurta gelişimi sağlanan kadınların
%30-35'i gebe kalır.
Klomifen sitrat vajinal kuruluğa ve rahim ağzındaki salgının koyulaşmasına
neden olur. İlacı kullanan kadınların %5'inde sıcak basması şikayeti
görülür. Bazı kadınların yumurtalıklarında kistler gelişebilir. Nadir olarak
karında şişkinlik, göğüslerde hassasiyet, bulantı, deri döküntüsü ve
depresyon görülebilir. Klomifen sitrat kullanan kadınların %5'inde ikiz
gebelik oluşur.
Klomifen ile ovulasyon sağlanamadığında kullanılan ilaçlar
Klomifen ile yumurta gelişimi sağlanamadığında hMG (menopozal gonodotropin),
FSH ve GnRH agonistleri (cinsiyet hormonlarının salınmasını uyaran hormon
benzerleri) kullanılabilir.
FSH ve LH hormonlarını içeren hMG preparatları menopoz dönemindeki
kadınların idrarları toplanarak bunlardan FSH ve LH hormonlarının
ayrıştırılması ile elde edilir. hMG yumurtalıkları uyararak yumurta
gelişimini sağlar. Bu preparatlar klomifene cevap vermeyen vakalarda ve tüp
bebek ve mikroenjeksiyon gibi yardımcı üreme tekniklerinin uygulandığı
çiftlerde kullanılır.
hMG kas içine enjekte edilerek kullanılır ve tedavi genellikle 10-14 gün
sürer. Kullanılması gereken hMG dozu hastadan hastaya değişiklik gösterir.
Düşük dozda kullanılan hMG ile yumurta gelişimi sağlanamazken gereğinden
biraz yüksek doz kullanıldığında çoğul gebelik ve hiperstimulasyon
(yumurtalıkların aşırı uyarılması) riski artar. Dolayısı ile hMG tedavisi
sırasında yumurta gelişimi çok iyi izlenmelidir. Bunun için uygulanan en
güvenilir yöntemler gelişen folikül çapının ultrasonografik inceleme ile
ölçülmesi ve kandaki östrodiol hormon düzeyinin belirlenmesidir.
hMG'nin yan etkileri;
Enjeksiyon yerinde hafif bir tahriş görülebilir. Geçici ateş ve eklemlerde
ağrı çok nadir olarak görülen yan etkilerdir. hMG tedavisine bağlı görülen
en önemli yan etkiler çoğul gebelik ve hiperstimülasyondur (yumurtalıkların
fazla uyarılmasıdır). hMG tedavisi ile gebe kalan kadınların %25’inde çoğul
gebelik görülür. Bu gebeliklerin çoğu ikizdir, nadir olarak üçüz veya dördüz
gebeliklerde görülebilir. Çoğul gebeliklerde düşük, erken doğum, yüksek
tansiyon gibi problemler daha sık görülür. hMG kullanıldığında görülen çoğul
gebelik ve hiperstimülasyon riski iyi klinik takip ile azaltılabilir. hMG
tedavisi sırasında ultrasonografik inceleme ve hormon takipleri ile yumurta
gelişimi izlenmelidir.
Hiperstimulasyon yumurtalıkların aşırı uyarılmasıdır. Hafif, orta ve
şiddetli olmak üzere üç derecede görülebilir.
Büyüme hormonu
Büyüme hormonu kullanılarak yumurtalıkların hMG'ye duyarlılığının artması
sağlanabilir. Büyüme hormonu, yumurtalıklarından çok zor cevap elde
edilebilen kadınlarda denenebilir.
GnRH Anologları
GnRH anologları kimyasal yapıları GnRH hormonuna çok benzeyen ilaçlardır. Bu
ilaçlar ilk kullanıldıklarında hipofiz bezini uyararak FSH ve LH salınımını
arttırır fakat bir süre sonra hipofiz bezi bu ilaçlara cevap vermez, FSH ve
LH düzeyleri düşer. Bunu takiben yumurtalıkların hMG ile uyarılmaları
gerekir. GnRH anologları özellikle LH düzeyleri yüksek olan hastalarda
tercih edilir. GnRH anologları ile tedaviye menstrul siklusun başında veya
ortasında başlanır. Bu ilaçlar cilt altı enjeksiyon veya nazal sprey (burun
spreyi) olarak kullanılır. İlaçlara 10-14 gün devam edildikten sonra
östrodiol düzeyleri belirlenir ve ultrasonografik inceleme yapılır.
Hormonlar yeteri kadar baskılanmış ise hMG enjeksiyonlarına başlanır. hMG
enjeksiyonları sırasında GnRH anologlarına da devam edilir. Foliküllerin
çapı ve östrodiol değerleri ölçülerek hCG enjeksiyonun (çatlatma iğnesinin)
verileceği gün tespit edilir. hCG enjeksiyonundan sonra GnRH anologları ve
hMG enjeksiyoları kesilir.
Yapılan birçok çalışmanın sonucuna göre ovulasyon indüksiyonu için
kullanılan ilaçların kadınlarda yumurtalık kanseri görülme sıklığında
herhangi bir artışa neden olmadığı görülmüştür.
